Plaatselijk Belang Buitenpost zet zich in voor een Fruitbomenproject dat de aanplant beoogt van vruchtbomen in de openbare ruimte van Buitenpost. De plannen zijn al behoorlijk concreet en er is al verkennend overleg met de gemeente geweest, maar het is nog te vroeg om details naar buiten te brengen. Misschien is er ook mogelijkheid om samen op te werken met het plan Feestlik Vergees dat door vier kerkelijke gemeenten gedragen wordt. Daarover meer in de volgende Binnenste Buitenpost. Nu wil ik een paar bespiegelingen los laten op de plaats van vruchtbomen in onze cultuur.

Vrijwel iedereen heeft herinneringen aan bijzondere momenten waarin vruchtbomen een rol spelen. Nu brengen alle bomen vruchten voort, maar met vruchtbomen bedoelen we hier: bomen waarvan wij de vruchten eten.

Gelderse Achterhoek, herfst 1962. Ik was bijna twaalf en ging net naar de middelbare school. Daarvoor fietste ik elke dag zeventien kilometer heen, en weer terug. Een fikse inspanning. Nu wist ik, even van m’n route af, een boerderij met een grote appelboom in de voorhof, met verrukkelijke appels. Het kostte enige tijd voor ik me ervan vergewist had dat ik ongezien zo’n appel kon jatten. Bij de vierde of vijfde keer dat ik zou toeslaan, en weer wat voor de hof drentelde, sprak van achter mij de boer me toe: “Ach manneke, als je nou zo’n trek in een appel hebt, pak hem dan gewoon. D’r binn’n d’r zat.” In diverse opzichten was dat een leermoment voor mij! Of de keer dat ik met mijn vrouw de weg kwijtraakte tijdens een wandeling in het berggebied van zuidelijk Kreta. Het was bloedheet en we hadden dorst. En daar stond ineens zomaar langs het pad een sinaasappelboom met rijpe vruchten op plukhoogte... U hebt ongetwijfeld uw eigen herinneringen. Ook in onze oude sproken en vertellingen én in de moderne literatuur wemelt het van verhalen over onze verhouding tot de al of niet verboden vruchten. Het begint al bij Eva en Adam (in die volgorde). Het is trouwens op grond van de Bijbeltekst niet duidelijk om wat voor vrucht het gaat: En de vrouw zag, dat die boom goed was tot spijze, en dat hij een lust was voor de ogen, ja, een boom, die begeerlijk was om verstandig te maken; en zij nam van zijn vrucht en at; en zij gaf ook haar man met haar, en hij at. (Statenvertaling) Maar ook een heel mooie is het laat zestiende-eeuwse toneelstuk Esbatement van den Appelboom. Een man en vrouw vervallen, geteisterd door tegenspoed, tot diepe armoede. Maar de vrouw, genaamd Deuchdelijk Betrouwen, vraagt God of hij hun appelboom het hele jaar vrucht wil laten dragen. Wat gebeurt. Maar daar komen natuurlijk ook veel dieven op af. Vraagt de vrouw weer aan God of die dieven niet in de boom vast kunnen blijven zitten tot ze van haar man toestemming krijgen eruit te komen. Ook dat staat God toe. Zo weten ze zelfs de Dood en de Duivel te vangen, die niet vrij komen vóór ze de man en de vrouw nog veertig welvarende levensjaren schenken.

foto perenbloesem
(@foto: Sylvia Jacobi-Riepema)

de verleiding van de appel Vruchten verleiden. Dat is zeker. In een verre uithoek van de filosofie houden biologen zich bezig met vegetatieve filosofie: heel kort door de bocht geformuleerd houden zij zich bezig met de vraag (lach niet!) of planten door de evolutie met intelligentie begiftigd zijn. Natuurlijk is zulke intelligentie dan van heel andere orde dan de intelligentie die wij onszelf toerekenen. Maar het is toch aardig om ’s na te denken over hoe een boom, hoe allerlei planten mensen ertoe brengen hen te koesteren, speciale vertroetelruimtes (akkers, tuinen) voor hen aan te leggen om voor die planten hun belangrijkste opgave mogelijk te maken, namelijk zich voort te planten en hun areaal uit te breiden. Wij denken, intelligent als wij zijn, dat die planten ons dienen. Maar misschien is het wel andersom.

Om bij de appel te blijven: het geslacht Malus is typisch voor Eurazië. Het kent tal van soorten. Ook in onze contreien kwam al in de steentijd Malus sylvestris voor, een soort met kleine appeltjes, die wel gegeten werden. Met name in Oost-Gelderland en Noord-Drenthe komt deze soort nóg heel zeldzaam voor. Uit weggeworpen klokhuizen groeit nog al eens de verwilderde appel (Malus domestica) uit. Aan het begin van onze cultuurappels staat Malus sieverii, inheems in Kazachstan. Die is, gekruist met allerlei van die wilde rassen, de belangrijkste basis voor de cultuurappels. Verre nakomelingen werden in onze streken in de Romeinse tijd geïntroduceerd en verder ontwikkeld en alom aangeplant. In het buitengebied vind je nog wel eens fruitbomen die verraden dat er ooit een huisje heeft gestaan.

fruitbomen in Rohel